Sassari e Aiburia
L'isthoria e la poesia z'ammentani lu liammu di la ziddai cu' lu Regnu d'Aiburia
Aiburea Aiburea
e li so suldhaddi
z’ani libaraddi
da tanta genti fea
chi zi vuria piglià
prendi e cantu z’à
Chistha canzona popurari fazi parthi di li poesii e canzoni sassaresi accolthi da lu caroniggu Giuanne Ispanu e pubbriggaddi i’ lu 1873.
I’ lu testhu v’è un riferimentu isthoriggu a lu tempu di la gherra tra lu Regnu di Aiburia, è a dí la Sardhigna indipendenti, e lu Regnu di Sardhigna, è a dí la Curona d’Aragona.
Forsi, cumenti dizi lu matessi caròniggu, lu riferimentu prizzisu è a lu 1369 e a la prisenzia di li suldhaddi di Marianu IV d’Aiburia i’ la ziddai di Sassari. È possibiri chi la via Arborea aggia pigliaddu l’innommu propiu da chisthu episodiu isthoriggu e chi li truppi di Marianu si fussiani isthabiriddi inchibi.
Ma lu liammu di la ziddai cu’ l’Aiburia non fini inogghi. L’ulthimu re di l’antiggu giudicaddu, incoronaddu a Aristhanu i’ lu 1409, era Guglieimu di Narbona.
Lu re abia sighiddu la gherra contru a l’aragonesi e dabboi d’assé turraddu a la terra soia era isbarchaddu torra in Sardhigna i’ lu 1410 e abia isthabiriddu la capitari propiu in Sassari.
Da inogghi era parthuddu pa’ cunchisthà, senza furthuna, l’Ariera, in manu aragonesa, i’ lu 1412. Di chisthu fattu puru v’è una canzona, algharesa, chi ischumenza cussí:
O visconte de Narbona
ben aveu mala rahó
de vos escalar la terra
del molt alt rey d’Aragó
Ispanu era di Piubagga ma abia isthudiaddu a Sassari undí abia fattu puru lu masthru d’ischora e cunniscia e abia imparaddu lu sassaresu puru. In chistha serezioni di poesii, chi abia intituraddu Canti popolari in dialetto sassarese, vi so cumponimenti chi so cumenti fotografii di la ziddai di lu di dizannobi securi ma finze, cumenti abemmu visthu, di un tempu più antiggu, lu Mediu Evu giudicari.
Un tempu chi la ziddai di Sassari è isthadda capitari di una Sardhigna indipendenti.
(gianni muroni)








