Antoni Canu, beschamu e poeta
È l'autori di Sa vitta et sa morte, et passione de Sanctu Gavinu, Prothu et Januariu, la primma obara letteraria in sardhu
Lu sassaresu Antoni Canu, o Cano, sigundu la grafia uffizziari, è isthaddu un ommu di rerigioni e di poesia chi à lassaddu una rastha impurthanti i’ l’isthoria di Sardhigna.
Naddu a la fini di lu di quattordhizi securi e morthu a la fini di lu securu infattu, cumenti preladdu abia auddu ruori i’ la parrocchia di Giave, i’ la diocesi di Sorres e i’ la Triniddai di Saccargia.
È isthaddu puru beschamu di Bisarcio e, finz’a la morthi, azzibeschamu di la diocesi turritana.
In Sassari à lassaddu un’impronta architettonica, visthu chi abia fattu frabbiggà la gesgia di Sant’Austhinu, chi abia affidaddu a l’agostiniani.
Era di famiglia nobiri e isthimaddu da lu re Alfonso V d’Aragona, cun un’attenzioni parthicurari pa’ la cultura.
Infatti cumenti beschamu di Bisarcio abia cunvucaddu un sinodu in Ozieri, i’ la gesgia di Santa Maria, e i’ li costhituzioni sinodari abia vuruddu puní cumenti condizioni pa’ assé preddi la cunniscenzia di lu latinu.
Umpari cu’ la linga di la gesgia vi n’era un’althra puru chi isthimaba: lu sardhu.
A chisthu sazzerdhotu sassaresu dibimmu la primma obara letteraria i’ la linga nazziunari. L’abia dedicadda a li martiri turritani e l’abia intituradda Sa vitta et sa morte, et passione de Sanctu Gavinu, Prothu et Januariu.
Era iscidda dabboi di la so’ morthi, i’ lu 1557.
È un poema chi, propiu pa’ assé lu primu testhu senza caratteri amministhratibu o patrimoniari, cumenti erani li condaghi, à un’impurthanzia istòrica e linguisthigga manna. Propiu pa’ chisthu lu firorogu tedeschu Max Leopold Wagner, l’autori di lu dizzionariu etimorigicu sardhu, l’abia dedicaddu un’edizioni critica.
Chisthi so li primi versi:
O Deu eternu, sempre omnipotente,
In s’aiudu meu ti piacat attender,
Et dami gratia de poder acabare
Su sanctu martiriu, in rima vulgare,
De sos sanctos martires tantu gloriosos
(gianni muroni)








