La tubercorosi e la gherra di l’ulthimi/2

Lu Sanatoriu è una lasthima chi no sia varorizaddu e tentu contu pa mantininni la mimoria isthorigga e puritigga di la tziddai di Sassari

La tubercorosi e la gherra di l’ulthimi/1

 

Althra disaura erani li criadduri cu’ la tbc chi dubiani assé ricoveraddi a lu Preventoriu di Iglesias. Pa ca isthazia a Sassari era propiu un’accuradda, acchì iscitzi a inchiddà a fà visita a li figliori vuria dì, pa li più, andà soru ugna cuindizi dì.

Un disegnu di leggi pa dà migliurii a chissu disaggiu economicu era arriggiddu da troppu tempu i’ il “Cammari” di l’Isthaddu chi no ni buggabani atzora. A cabidannu di lu 1963 l’Ult ditzidisi d’ischumintzà una seria d’atzioni di prutestha pa aprittà lu gubennu a aprubà chissa prupostha di leggi. Era un testhu di vari gruppi parlamentari chi lu senadori sutziaristha Domenico Macaggi abia assintaddu punendi tutti d’accordhu. Nudda, inveci, era in pribisioni pa li maraddi assisthiddi da li Cunsortzi prubintziari. In tutta l’Itaria, tandu, s’erani posthi in campu direttamenti li maraddi. A Sassari li trabagliadori tubercorotici si desini cuiddaddu e a santuaini fesini una manifesthazioni drentu a lu Sanatoriu. 

Assimbrea drentu a lu Sanatoriu

Pa chistha occasioni abiani cumbiddaddu l’autoriddai di la puritigga, ma, sigumenti no era un periodu eretturari, nisciunu accudisi! A assé prisenti i’ l’assimbrea tenta i’ la sara cinema v’era soru “la stampa”, cumenti ischribisi l’Unione Sarda, li sindacaddi Cgil, Cisl e l’Acli. Li rapprisintanti di li tubercorotici iprichesini parauri risinnaddi: «Chissi dui citti chi tzi so dendi, e chissi dui citti in più chi tz’ani imprumissu, [i la prupostha funtumadda] so un iffreggiu e un’offesa a la digniddai nosthra. No ni vurimmu pieddai, no vurimmu limosina, vurimmu l’esercitziu di li diritti nosthri. Oggi no tzi so li di la puritigga, l’abemmu cumbiddaddi, ma no tzi so giunti. Vo dì chi abaremmu andà noi inné eddi!». E cussì fesini. Lu tempu di orghanizassi, e dui cheddi addaboi manifisthesini cun un corteo i’ li carreri di la tziddai fendi cunniscì a tutta la poburazioni chissa situazioni sutziari. 

Una deregazioni attuppesi lu prefettu Renato Schiavo e, daboi, lu sindaggu Giovanni Brianda. Chisthu, la dì matessi, mandesi un teregramma a li prisidenti di lu Cunsigliu, di lu Senatu, di la Camara di li Deputaddi, pa ipuntuglialli a aprubà chissu disegnu di leggi chi pribidia l’aumentu di l’indenniddai a 800 franchi a la dì a ca era ricoveraddu e a 1.400 franchi a la dì di trattamentu post-sanatoriari. 

Li ricoveraddi manifesthendi

E si a Roma li manifesthanti erani ‘sthaddi fintzamenta ischutti da la puritzia, a Sassari un ex orghanizadori, Dettori Benito Antonio, cuntaba chi soru «Calche butreaggiu abbascesi li serrandi, mancu fussiami ‘sthaddi traiggoggi! No soggu si lu faziani pa dazi amparu o si [dizia ridendi] timiani lu cuntaggiu! Isthaziami mari, e li famirii nosthri no ridisciani a vibì cun chissi pogghi dinà. Calchunu di noi era puru prontu a fà l’iscioparu di la fammi e a no fassi curà. L’Inps abia arriddiddu, e era sempri arribbendi, dinà umbè e a noi tzi nigaba lu pani!». Tonino Birardi di la Cgil, infatti, dazia la cuifeimma chi a la bozi “gestione tubercolosi” l’Inps vantaba i’ lu biranciu un attibu di 70 miriardhi.

Li carthelli di li manifestesthanti diziani: “La tubercolosi non si combatte con trecento lire al giorno”, “I figli dei tubercolotici hanno fame!”, “Non basta l’assistenza sanitaria, occorre anche quella economica!”, e althri ancora. La leggi si fesi lu mesi fattu, a santandria. Li prutesthi funtzionesini, e a falli erani ‘sthaddi chissi passoni maraddi chi ridiscisini a apritta l’Isthaddu.

Lu Sanatoriu abà

Abiani cussì tentu di basi 500 franchi (800 erani troppi!) a la dì e 250 franchi a la dì pa dugna famiriari a cariggu. L’indenniddai post-sanatoriari era di 1000 franchi a la dì pa lu titurari e 500 pa li di la famiria, cun afficcu a chissi cundizioni di lu ’53 funtumaddi. A lu trabagliadori chi i’ lu mesi di naddari era sottu a cura medica, li tuccabani, “pa li festhi di naddari”, 15.000 franchi chi aumintabani di 3000 franchi pa dugna famiriari a cariggu. Cun l’aumentu di l’indenniddai aumintesi puru a 300 franchi la tessera Ult! Pa chissi pobari “digraziaddi” assisthiddi da li Consortzi Prubintziari Antitubercurari, chena assigurazioni Inps, la leggi si fesi soru i’ lu 1967, e a dugna ricoveraddu era riccunnisciddu un assegnu di 250 franchi.

Abà lu sanatoriu è abbandunaddu, ma in chiss’anni dibintesi un loggu di attibiddai puritica e sindacari e, di fattu, la “setzioni” di l’Ult. Chissu ipidari à signaddu l’isthoria umana di chissi passoni posthi a li nimizi di la sotzieddai e è una lasthima chi no sia varorizaddu e tentu contu pa mantininni la mimoria isthorigga e puritigga di la tziddai di Sassari.

Fabritziu Dettori

Articoli Correlati

Pulsante per tornare all'inizio