Lu sassaresu torra a ischora!

Un gratzia mannu a chisthi masthri pa l’impegnu chi so punendi. Di Fabritziu Dettori

Lu sassaresu torra a ischora daboi di sei anni. È una cosa chi no si credi chi propiu una leggi regionari pa lu biringuismu, la nᵘ 22 di lu 2018, chi dubia sivvì a dà amparu aggia arriggiddu l’imparu di lu sassaresu. Cument’è pussibiri? Prubemmu a ipiegallu. La primma leggi regionari, la nᵘ 26 di lu 1997, visthu la situazioni grabi di lu sardhu tuttu, abia daddu l’incarriggu a la frigura di l’aiperthi, sia interni chi estherni, pa imparallu i’ l’ischori. Tuttu à funtziunaddu bè, tantu chi è isthaddu pussibiri da imparu, i’ lu casu nosthru di lu sassaresu, fintzamenta pa dez’anni cuntinuatibi in tzerthi ischori. Cosa chi abia pimmissu a l’ischurani d’imparà bè, e assé paddroni, di la linga in chisthioni.

Pa da imparu cu’ la leggi noba, inveci, la frigura di lu docenti esthernu ipari pa l’orariu curricurari, laghendi chissa pussibiriddai soru in orariu extraischurasthiggu. Abà si debi assé docenti internu, o assé in graudatoria pa dibintallu, pa dà imparu di la linga minoritaria in lizioni noimmari. Lu fattu chi v’è mancantzia propiu di docenti di rollu chi aggiani la competentzia i’ la linga minoritaria, no à intarissaddu a nisciunu di lu gubennu regionari, e mancu a chissi di l’amministhrazioni di chissi tziddai sassaressofoni, Sassari, Sossu, Porthu Torra, Isthintini. Nossoru, ma a ischumbattu di lu sardhu e di lu caddaranu, in Regioni no isisthi pa lu sassaresu, ma mancu pa lu tabarchinu, e gadduresu, lu registhru isthitutziunari di li docenti di linga sassaresa. Tandu è sutzessu chi dugna prugettu, pogghi la viriddai, no vinia pigliaddu mancu in cunsiderazioni propiu pa lu fattu chi no si pudia dà l’approbu a un docenti chi no era i’ lu rigisthru, rigisthru chi parò no isisthia! Pa tutti chist’anni s’è nigaddu a li pitzinni di li logghi sassaresofoni lu dirittu di imparà la linga d’eddi.

 

Li cosi so ciambaddi

Abà, gratzia a l’atzioni miritanti di calche sassaresu, la Regioni à mudificaddu l’arthicuru 6 di la leggi di lu 2018 (arthicuru 33 di la leggi regionari nᵘ 9 di lu 23/10) di la linga sardha chi, aisitendi lu cumpretamentu di l’iter di la standardhizatzioni di li linghi “alloglotte” prisenti in Sardhigna, à pimmissu e finantziaddu li prugetti di chissi linghi matessi. So sempri fóra chissi aiperthi ex docenti funtumaddi, ma, arumancu, s’è dadda la pussibiriddai a li docenti interni di pudé dà imparu i’ l’orariu curricurari, e a li pitzinni di videssi appricaddu lu dirittu umanu fundamentari isthabiriddu fintzamenta da l’arthicuru 6 di la custhituzioni itariana.

 

E abà s’ischumentza

Da lu 28 di ginnaggiu lu sassaresu è turraddu in crassi. A fà chistha ipirientzia so li crassi l’Isthituti Cumprinsibu di Santu Dunaddu di Sassari. Lu suggettu promotori è l’assutziazioni Ischora di Sassaresu chi gratzia a li dui sotzi soi, li docenti Giampaolo Ruggiu e Franca Enna, abarà a assé riarizaddu lu prugettu “Cantà in Sassaresu”. Lu trabagliu finantziaddu da la Regioni s’è isthirrendi i’ l’ischora erementari di Via (carrera di) Bottego, e in chissa di l’infantzia di Via (carrera di) Forlanini, pa un tutari di 120 pitzinni imparthuddi in setti crassi.

Abemmu fattu calche prigonta a li dui masthri.

A Giampaolo Ruggiu, docenti aiperthu olthri chi di sassaresu, puru i’ l’imparu di la musigga, tant’è chi è dipromaddu a l’Accademia di musigga di lu Cunservatoriu isthatari di musigga “L.Canepa” di Sassari, e Franca Enna, puru edda docenti aipertha di sassaresu cun anni di ipirientzia fintza i’ l’imparu di la linga in chisthioni a li piccinneddi di l’infantzia, tz’ani ipiagaddu chi lu sassaresu po assé imparaddu cu’ la musigga acchì:

«L’impreu apprupiaddu soiu cumbina l’acuisizioni, o rifotzu, di la cumpitentzia linghisthigga a la parthecipazioni emutiba, e tandu utiri a l’amparu didattiggu di lu sassaresu. Propiu paghisthu abaremmu a riarizà cu’ li pitzinni una cantzona originari d’isthiri “rap” chi è l’occasioni pa prisintà, cunniscì, anarizà, apprufundì, tutti chissi erementi variddi a cunniscì la linga sassaresa a ischumintzà da lu lessiggu, punendi afficcu a la prununtzia e a lu significaddu di li parauri chi s’abarani a trattà. Cu’ li pitzinni più manni la parthicurariddai di lu sassaresu abarà a tuccà puru la grammatigga e la sintassi. Cumenti l’ischurani abarani a cunniscì li basi di chistha linga, s’abarà a attuà un prugressibu aumentu di l’impreu veicurari di l’indicazioni tecnigghi diretamenti in sassaresu, sighendi la metudurugia CLIL. Abaremmu a prupunì un tema musicari originari cun un testhu cantaddu cun ritornelli e di la primma isthrofa, a manera tari d’appicchiunà li pitzinni a pruduzì e prupunì eddi matessi ‘alche cosa d’aggiugnì a lu branu. Dugna ischuranu, in 2, 4 o 8 vessi, a sigunda di la cumpressiddai di lu tema trattaddu, podarà ipricà lu chi lu riguardha di passona, pussibimmenti in modu ironicu e “ciunfraioru”, e cun la supervisioni di lu masthru chi po suggirì e turrà a impusthà la frasi pa insirilli in modu giusthu i’ la metrigga e i’ lu “flow” di lu branu».

Li masthri ani cuntinuaddu a fabiddatzi di li parthi tecnigghi di cumenti abarani a accumpagnà l’imparu, cumenti lu cuntrollu di l’atzenti metrigghi linghisthigghi in curripundentzia di chissi ritmici musicari, o di lu cuntrollu di lu sonu di la bozi.

Obiettibi di apprendimentu umbè impurthanti acchì umpari a la musigga li pitzinni abarani a cunniscì, o amprià, di lu sassaresu li reguri grammatiggari, la sintassi, lu lessiggu, tandu la cumprensioni e a arrasgiunà. A la fini di lu prugettu, 30 ori, li pitzinni abarani a tinì una esibitzioni pubbrigga.

In tuttu lu mondu cassisia minorantzia linghisthigga si dazi cuiddaddu pa dà varori e saivà l’idioma propiu, tandu un gratzia mannu a chisthi masthri pa l’impegnu chi so punendi pa lu sassaresu, e ipiremmu chi althri masthri sighiani l’esenpiu.

Articoli Correlati

Lascia un commento

Questo sito utilizza Akismet per ridurre lo spam. Scopri come vengono elaborati i dati derivati dai commenti.

Pulsante per tornare all'inizio