Lu baddu sardhu in Sassari

Era lu poburu a mantinì vibu lu baddu traditziunari umpari a la cultura e la linga

Lu Gruppu folk San Nicola (Santu Niggora) di Sassari

Di lu baddu sardhu abemmu la tisthimuniantzia più antigga propiu in Sassari, indì a Monte D’Accoddi è isthadda audda un’obara datadda a 3200-2700 anni primma di Cristhu. Si tratta di un “piattu” di lu neoritiggu recenti, dunca di la cultura di Otzieri, cun friguri, abisumeu di femmini, chi parini propiu chi siani fendi un baddu tondu. Di rapprisintazioni di lu baddu n’acciappemmu in Tarros, 300-200 anni P.C., cun tre friguri di femmini nudi girendi in tondu a una predda sacra, inné la gesgia di Santu Pedru di Zuri di lu 1200, in chissa di Santu Bacchisio di Bolotana di lu 1500. In chistha, olthri a lu baddu, so rapprisintaddi l’accumpagnadori cu’ li launeddas, tamburinu e piffaru. So ancora chisthi l’isthrumenti chi s’impreani, ma oggi s’aggiugnini l’orghanettu, la chiterra, e la bozi. A Sassari, dizi Enrico Costa, erani la chiterra lu tamburu, la zanzarra (in althri logghi la ciammani serraggia), e la bozi di li matessi baddariani.

Sassari è una tziddai sardha, vari sempri la pena d’ammintallu, chi s’è sempri riccunniscidda i’ la cultura sardha e i’ la linga sardha, e a tisthimuniallu so lu Condaghe di Santu Pedru in Silki, li Statuti Sassaresi e althri documenti guasi fintza a lu 1700. È normari tandu chi in chistha tziddai si baddaba lu baddu sardhu. No dubimmu mancu immintiggà chi Sassari è tziddai unibessitaria (lu Culleziu) da lu 1562, e chi li passoni n’accudiani da tutti li logghi di la Sardhigna. Althri tisthimuniantzi so chissi di viaggiadori e cronisthi chi andani da lu 1700 a la fini di l’800, che “Anonimu piemuntesu”, Joseph Fuos, Vittorio Angius, Enrico Costa, chi ischribiani di lu baddu sardhu in Sassari. E si baddaba sobraduttu i’ la piatza di Lu Pianu di Castheddu. Gaston Vuillier, un althru viaggiadori, i’ lu 1891 ischribia chi li sassaresi, ipeziaimenti in tuttu lu tempu di carrasciari, baddabani lu duru-duru.

Da l’ottuzentu si rigisthra lu passaggiu lesthru a lu “modernu”: da la visthimenta traditziunari si passa a chissa di la moda parigina arribidda cu’ l’itariani e la matessi linga sassaresa passa, arreu arreu, a chissa itariana. Pietro Nurra i’ lu 1893 era tisthimoniu di chisthu ciambamentu e ischribia chi lu sassaresu bantziggaba tra lu sardhu di lu Logudoru e l’itarianu: li mammi a li figliori li cantani l’anninnia in sardhu acchì «Ninni nanni veri e propi no isisthini». S’era pessa la mimoria di chissi sassaresi, si puru calcheduna s’è saivadda, e tandu s’impriabani li chi erani più famiriari a la tziddai. Li pitzinni, cuntinua lu Nurra, gioggani e cantani “canzonette” itariani chi «Guasi superani chissi traditziunari e locari».

In dugna modu era ancora lu poburu a mantinì vibu lu baddu traditziunari umpari a la cultura e la linga. Paolo Orano i’ lu 1892 ischribia di lu baddu sardhu puru a Latti Dotzi (Bosove), e William Henry Smyth a Porthu Torra, segnu chi era ancora bè diffusu no soru in Sassari. La borghesia, inveci, era chissa chi umpari a la moda noba baddaba lu Valzer, la Polka (Gaston Vuillier).

Baddà lu baddu sardhu manteni lu sensu d’apparthenentzia. Ancora di più, abbisumeu, lu dazi lu baddu tondu, lu baddu seriu antiggu, di rituari sacru ancesthari, tzirchurari chi è la foimma «duminanti i’ l’inconsciu sardhu», lu giru di la vidda, dizi Bachisiu Bandinu. Cu’ lu muriggori di la musigga chi, umpari a lu passu di lu baddu, fazi isthrigni li mani, fazi piglià a bratzettu, lu cori chi paipidda forthi, lu ripiru chi pasanendi tzercha aria, portha la baddariana e lu baddarianu a un sintiddu forthi d’assè rapprisintendi in chissu mamentu la Sardhigna. In chisthu baddu è impurthanti l’atteggiamentu, indì a immubissi so soru l’anchi e li pedi. Lu baddu parò è puru gosu, e è ancora di più candu si badda in piatza cu’ la genti e pa la genti. È impurthanti chi isthogghia digussì chena faratzi in chissu folklori di carthurina chi cunsidara inveci sacru lu turistha, tantu d’andà a attuppallu a li porthi e a l’aeroporthi e baddà pa eddu.

A Sassari, abà chi abà, vi so arumancu sei gruppi culturari-folcloristhici, li primmi gruppi erani naddi i’ lu 2000, chi dazini amparu e aggiuddani a mantinì viba la tradizioni di lu baddu umpari a la visthimenta di Sassari, tutti utiri a la risardhizazioni e a punì un frenu a la deculturazioni.

Fabritziu Dettori

 

Fonti printzipari: Il ballo Sardo: Storia, Identità e tradizioni, dui vorummi a cura di Gerolama Carta Mantiglia, Antonio Tavera; Il Ballo Sardo di Emanuele Garau; Ballos, di Bachisio Bandinu, Andrea Deplano, Vittorio Montis; Joseph Fuos: Notizie dalla Sardegna; Enrico Costa: Sassari; Vittorio Angius: Sassari; Giovanni Lilliu: La civiltà dei sardi; Ercole Contu: La Sardegna preistorica e nuragica, Gennaro Pesce: Sardegna Punica.

Articoli Correlati

Pulsante per tornare all'inizio