“Carlo Felice e i tiranni sabaudi”

A la di 164 prisintazioni di lu libru di Francesco Casula. Di Fabritziu Dettori

È di turrà gratzia a lu sotziu A Sa Libra si Sassari à auddu la pussibiriddai di intindì parauri libari, di genti libara, chi ani ipricaddu di lu sacrifitziu di li sardhi di tandu, ma puru di chissi d’abà si puru no si ni rendini contu acchì accusthumaddi a lu sisthema. Unu di li sacrifitzi più manni abisumeu è propiu chissu di no videssi i’ li libri d’ischora, di vibì cumenti un poburu traiparenti e invisibiri pa l’isthituzioni althi. A prubà a ciambà la sorthi di lu poburu sardhu e a risisthì pa isisthì è, ancora una voltha, l’isthoriggu e miritanti Francesco Casula cu’ lu libru Carlo Felice e i tiranni sabaudi, edizioni di Parteolla.

A prisintà l’eventu è isthaddu lu presidenti di A Sa Libra Sandro Profili chi à aberthu la rasgioni dizendi di tutti chissi docenti chi no si pigliani l’apprettu di tzirchà e di imparà a l’ischurani e isthudianti l’isthoria sardha. Da la simpatia e a li battuddi ipirittosi, chi ani fattu iscì dugna tantu calche risadda a lu pubbriggu attuppaddu vennari 14 d’abriri in un appusentu di Viale Umberto 52 a Sassari a Paratzu Segni, s’è passaddi a li parauri di Antonio Appeddu chi à prisintaddu lu libru.

I’ la prisintazioni Appeddu à fabiddaddu di lu ratzismu cuntinuu di li Savoia fintza a chissu di Vittorio Emanuele chi i’ lu 2006 in un’intercettazioni terefonica dizesi cun ischibiddu: «I sardi sono capre. Puzzano e basta».  Appeddu à ipiegaddu fintzamenta la cuntinuiddai puritigga di lu curuniarismu sabaudu cun chissu d’abà. Lu di tandu «chi à dibuschaddu la Sardhigna pa vindissi la legna, unigga e appriziadda in tutta Europa chissa di lu cherchu (quequs pubescens), a la Frantza pa frabiggassi li nabi, oppuru chissa di l’erigghi (quequs Ilex) chi à purthaddu a la fammi umbè di famirii chi campabani da l’allibamentu e lu cummetziu di lu porchu chi si magnaba la gianda, lu fruttu di chissu litu (lu buschu). Li piemuntesi abiani intaressu soru pa chissi aiburi acchì daziani dinà e erani boni pa li trabessini di la ferrandaina (ferruvia) in Itaria, o pa fanni caiboni». Lu dannu ambientari chi à pruvucaddu chiss’obara di abbattimentu di mirioni e mirioni di aiburi sicurari, chi fintza a tandu abiani garantiddu un ecuiribriu di l’ommu cu’ la natura, lu semmu ancora paghendi noi, no chissi piemuntesi. Si faziani sempri e soru l’intaressi di li duminadori, una pratigga curuniari chi ancora oggi, à dittu ancora Appeddu, è prisenti e ni fazini tisthimuniantzia «Li 65% di basi militari prisenti in Sardegna», oppuru cu’ l’invasioni eolica chi, si puru ‘ià d’abà abemmu un surplus di produzioni di energia tantu chi l’esportemmu, voni punì ischuntzendinni l’ambienti. Insomma tuttu lu chi no si po fà i’ l’althri logghi si fazi cun appundariu, prevaricazioni, in Sardhigna.

Li parauri di lu prufissori Francesco Casula, a la di 164 prisintazioni, la di dui a Sassari, di un libru chi à auddu 11 turraddi d’imprenta e tre editzioni, so chissi chi contani li fatti di l’isthoria chi abemmu passaddu sottu a li Savoia. L’inteiventu soiu, guasi tuttu in sardhu, è ischumintzaddu ipieghendi cumenti la Sardhigna è dibintadda di li Savoia: un rigaru di l’Austhria i’ lu 1720 addaboi di la gherra di successioni ipagnora. Da duchi chissi ischosthigghi di li Savoia dibintesini suvrani di chissu funtumaddu “Regnu di Sardhigna” cuattrumuraddu chi tanta digrazia à purthaddu in Sardhigna. Un “donu” digradiddu pa chissi anzeni tantu chi soru candu Napurioni occupesi lu Piemonti 1799 accudisi, o megliu fuggisi, in Sardhigna, “chena mancu li muddandi”, a Cagliari. In chistha occasioni purthesini tassi regie nobi chi aumintesini di tre volthi, passendi da 200.000 lire (franchi, dimmu noi) sardhi a 600.000 lire sardhi, pa assé mantesi i’ lu lussu. Chissa oipittariddai, duradda 15anni, purthesi lu poburu a murì di fammi, e no pa modu di dì, muria avveru e umbè erani li morthi i’ li carreri. Ma pa chissi coridosthi di li Savoia era più impurthanti assé chibari e cumparassi prendi d’oru. Nisciun afficcu pa tutti chissi criadduri chi erani murendi acchì propiu no abiani ricatu: li Savoia abiani in nivra li sardhi, sia manni chi minori.

Di l’isthoria nosthra tuttu è cuaddu, cumenti l’innommi e l’obari di tutti chissi patrioti sardhi, da chissi anzeni ciamaddi “banditi”, chi so ‘sthaddi ischuarthaddi da lu regimi miritari di li Savoia. E, tandu, si fabidda di Francesco Cilocco torturaddu, impiccaddu, ischabitzaddu, lu coipu iparraddu in cuattru, li petzi brusgiaddi e fatti a piubaru, lu cabbu insarraddu a drentu a una gabbia e postha a avvirthimentu a l’intradda di Portha Noba i’ lu 1802 a Sassari. Chisthu era lu sisthema di chissa puritigga antisardha. Lu pruffisso’ Casula à, tandu, fabiddaddu di Maria Ambrogia Soddu. Una femmina di 60 anni pararitigga vittima di la ripprissioni di l’esercitu dirincuenti di li tzibiri Savoia chi pa vindicassi di l’obara antisavoiardha di Giovanni Maria Angioy intresi in Bono i’ lu 1796, bidda simburu antifeudari, e acciappesini chissa pobara femmina a la sora a casa soia: la viurentesini, ni l’isthratzesini li titti, e cassà cosa althru li fesini.

Lu poburu sardhu posthu a foggu e a sangu appianu appianu s’è rassignaddu, ifruttaddu economicamenti cun tutti li risuzi rapinaddi, e chena mimoria e cussentzia isthorigga, riduziddu a la pobarthai e chena più orgogliu, dazi abà la cuipa a la Sardhigna matessi: l’autodisthruzioni di lu curunizaddu, l’ubbiettibu chi si poni di raggiugnì cassisia duminadori. La puritigga piemuntesa, matrice di chissa chi abarà a sighì cu’ l’uniddai itariana, era sintetizadda da lu vice re Alessandro Doria Del Maro: “I sardi sono poveri, ostili al lavoro, nemici della fatica, feroci, e dediti al vizio”, tzi fazi sabé Casula. Un’ischusa bona pa fà di noi sardhi lu chi vuriani, e pa appricà lu ratzismu isthitutziunari. Un regimi piemuntesu-itarianu chi passendi di re in re, e di vice re in vice re, à causaddu un «ritardhu i’ l’iviruppu economicu di tzincuantanni e chi ancora li sardhi so paghendi», affeimma ancora Francesco Casula. E infatti digussì cantaba l’innu di lu patriotu sardhu ischrittu da Francesco Ignazio Mannu i’ lu 1795: “Beniant chena calzones e si nd’antaiat gallonados”.

Lu libru, chi à vinduddu più di 7miria copii, è tandu un media chi si poni a dipusizioni di li passoni intirigenti chi voni cunniscì una parthi impurthanti di l’isthoria d’eddi di sardhi e cumprindì l’isthoria attuari chi è passendi oggi lu poburu sardhu.

A Francesco Casula abà l’aisettani a Monza lu 23 d’abriri pa un’althra prisintazioni a pogghi dì da “Sa die de sa Sardhigna”, la festha natziunari sardha chi ammenta chi tz’abemmu buggaddu a fora kissi piemuntesi, orghanizadda da lu tzirchuru di l’emigraddi di chissa tziddai itariana.

Fabritziu Dettori

(ritratti di Flavia Pintore)

Articoli Correlati

Lascia un commento

Questo sito utilizza Akismet per ridurre lo spam. Scopri come vengono elaborati i dati derivati dai commenti.

Pulsante per tornare all'inizio